NOTE 35

Con hẻm nhỏ sau chùa Thiện Tâm có một quán cà phê phin cũ. Sáng nào cũng vậy, hơi cà phê bốc lên thơm và chậm, như nhắc người ta: có những thứ đáng giá không cần vội.

Bà Tư bán xôi trước cổng chùa thường ghé quán sớm. Bà không ngồi lâu, chỉ uống nửa ly rồi đi, vì còn kịp buổi chợ. Người ngoài nhìn bà lúc nào cũng thấy bẳn bẳn, giọng gắt, tay bận, mắt bận. Nhưng ai từng sống gần bà mới biết: đó là cái gắt của người đã gồng quá lâu.

Bà có con trai tên Long, hơn ba mươi tuổi, chạy giao hàng. Long hiền, ít nói. Cái hiền đôi khi giống một cái áo rộng, mặc lên cho khỏi va chạm. Nhưng trong cái áo rộng ấy, Long hay giấu những đêm mất ngủ và nỗi mệt không gọi được tên.

Hôm ấy, Long về muộn. Mưa đổ bất ngờ. Áo mưa ướt sũng, đôi giày sũng nước. Vừa bước vào cửa, Long nghe tiếng bát đũa lách cách và giọng bà Tư như quen thuộc: sao về trễ, sao không gọi, sao làm cái gì cũng chậm.

Long đứng im một lúc. Không cãi. Rồi Long quay vào phòng, đóng cửa. Tiếng khóa lách cách nhẹ, nhưng nó làm căn nhà nhỏ bỗng lạnh đi.

Bà Tư cầm cái muỗng, tự nhiên thấy tay run. Không phải giận, mà là sợ. Sợ con trai mình xa dần mà không biết cách giữ. Bà quen sống bằng rầy rà, vì ngày xưa nghèo quá, thiếu quá, người ta phải rầy để mọi thứ khỏi tuột khỏi tay. Nhưng thời gian trôi, con người lớn lên, rầy không còn là sợi dây nối nữa, rầy thành cái dao cứa.

Sáng hôm sau, bà Tư đem xôi lên chùa cúng. Trời sau mưa trong đến lạ. Lá bồ đề còn đọng nước, nắng sớm chạm vào, hạt nước lấp lánh như ai rắc một ít bình yên xuống đời.

Trong sân chùa, thầy trụ trì đang quét lá. Thầy quét chậm rãi, như quét cả những thứ bụi trong lòng người khác. Bà Tư đứng nép bên cột, chần chừ. Rồi bà nói, giọng nhỏ đi hẳn:

Bà nói học Phật để làm gì, sao càng học càng thấy mình nhiều lỗi, càng thấy đời nhiều khổ.

Thầy nhìn bà, không vội trả lời. Thầy chỉ hỏi lại: bà tới chùa để trốn đời hay để sống cho đỡ nặng?

Bà Tư im. Tự nhiên mắt cay.

Thầy nói đạo không phải cái mái che để người ta núp, mà là cái đèn nhỏ để người ta nhìn rõ hơn. Nhìn rõ cái khổ của đời, nhìn rõ cái khổ của mình, và nhìn rõ cái khổ của người bên cạnh. Biết vậy rồi thì bớt làm khổ nhau.

Bà Tư hỏi: vậy làm sao bớt?

Thầy không giảng nhiều. Thầy chỉ kể một chuyện rất giản dị: có người cầm than hồng trong tay, tưởng cầm để người kia đau, nhưng rốt cuộc tay mình phỏng trước. Buông xuống không phải vì người kia xứng đáng, mà vì mình xứng đáng sống nhẹ hơn.

Bà Tư nghe xong, về nhà. Trên đường, bà ghé quán cà phê phin trong hẻm, gọi một ly. Quán có cô Hạnh phục vụ, khoảng bốn mươi lăm tuổi, mặt hiền mà mắt sâu. Cô Hạnh từng ly hôn. Người ta hay hỏi cô sao không níu, sao không chịu. Cô chỉ cười, nói nhẹ: có những thứ níu mãi là rách tay, mà rách tay thì còn gì để ôm con.

Bà Tư chưa từng nói chuyện với cô Hạnh lâu. Nhưng hôm ấy, bà ngồi lại. Cô Hạnh không khuyên, không dạy, chỉ lặng nghe. Có lúc cô đặt cái ly xuống, nói một câu tưởng như rất thường:

Nhiều khi người ta cần nhất không phải ai làm thay, mà là cảm giác không phải gồng một mình. Mà muốn vậy, phải tập nói một câu tử tế trước đã.

Bà Tư về đến nhà, thấy Long đang ngồi vá lại sợi dây quai túi. Tay Long loay hoay, vụng về. Long không ngẩng lên. Bà Tư đứng ở cửa một lúc lâu, như đang học một bài khó nhất đời mình: bài xin lỗi.

Bà bước vào, đặt lên bàn một hộp sữa đậu nành, rồi nói, giọng không trơn tru nhưng thật:

Hôm qua mệt quá nên nói nặng. Con ăn gì chưa?

Chỉ vậy thôi. Không biện hộ. Không vòng vo.

Long ngẩng lên. Mắt Long đỏ. Người đàn ông lớn rồi, nhưng có những lúc chỉ cần một câu đúng cũng đủ làm trái tim mềm lại. Long nói nhỏ: con ăn rồi. Mẹ ngủ sớm đi.

Bà Tư gật. Rồi bà quay vào bếp. Lúc rửa chén, bà nghe Long bước ra. Long cầm cây chổi quét nhà. Quét vụng. Bụi bay. Nhưng trong cái vụng ấy có một thứ rất đẹp: cố gắng.

Đêm đó, nhà không còn tiếng khóa cửa.

Những ngày sau, bà Tư tập một việc mới. Mỗi khi thấy bực, bà dừng lại, thở một hơi. Bà không thành người hiền ngay. Bà vẫn còn cái gắt. Nhưng cái gắt bớt nhọn. Bà hiểu ra một điều: học Phật không làm đời hết gió, chỉ làm lòng bớt nghiêng khi gió tới.

Có lần Long chở mẹ đi chùa. Trên đường, Long dừng xe ở đèn đỏ. Mưa bụi bay nhẹ. Đèn xe phía trước kéo thành một vệt dài đỏ ấm. Bà Tư nhìn con trai, tự nhiên thấy đời cũng có lúc dịu. Dịu vì không ai cố thắng ai. Dịu vì mỗi người chịu bớt một chút cái đúng của mình, để giữ lại cái thương.

Người ta vẫn tưởng tỉnh thức là chuyện cao siêu. Nhưng với một người mẹ già, tỉnh thức đôi khi chỉ là biết nhìn con bằng thương, thay vì nhìn con bằng trách. Với một người con, tỉnh thức đôi khi chỉ là biết hiểu mẹ cũng mệt, cũng sợ, cũng cô đơn trong cái vai làm mẹ cả đời không ai dạy.

Học Phật, rốt cuộc, là học cách sống như thế. Không trốn đời. Mà ở trong đời, vẫn giữ được một khoảng sáng. Đủ để không làm khổ nhau. Đủ để khi bão tới, người ta không đập vỡ thêm một mái nhà vốn đã mỏng.

Bạn có từng giữ một nỗi buồn quá lâu không?

Bạn đã học cách tha mà không quên như thế nào?

Hãy để lại một chữ “ĐÃ HIỂU” nếu câu chuyện này chạm vào bạn.

Nha Trang, 26.12.25