ENTRY SỐ 92

 NỖI ÁM ẢNH MANG TÊN TÌNH DỤC

Mấy ngày nay, câu chuyện về một người phụ nữ và chiếc ô tô VF3 trở thành đề tài bàn tán khắp mạng xã hội. Người ta chia sẻ những đoạn video, những hình ảnh, những lời bình luận đầy giận dữ và chế giễu. Có người lên án, có người chửi rủa, có người sáng tác những câu chuyện hài hước để mua vui. Một người phụ nữ bỗng trở thành nhân vật chính trong một cuộc trình diễn công cộng mà có lẽ cô ấy chưa bao giờ muốn tham gia.

Tôi không biết đầy đủ sự thật đằng sau câu chuyện ấy, nhưng có một điều khiến tôi suy nghĩ nhiều hơn cả câu chuyện ngoại tình. Đó là sự háo hức đến kỳ lạ của đám đông khi được chứng kiến một câu chuyện liên quan đến tình dục của người khác. 

Tại sao người ta lại quan tâm đến thế?

Tại sao một câu chuyện riêng tư giữa vài con người có thể khiến hàng triệu người nổi giận, chế giễu, thậm chí mong muốn những người trong cuộc phải chịu sự trừng phạt? 

Có thật tất cả những phản ứng ấy đều xuất phát từ lòng yêu mến đạo đức, sự chung thủy và những giá trị tốt đẹp của gia đình?

Chắc chắn không phải như vậy.

Sau hơn hai mươi năm nghiên cứu, giảng dạy và tư vấn về tình dục, tình yêu và hôn nhân, tôi nhận thấy một nghịch lý rất thú vị trong đời sống con người: Chúng ta có thể lên án tình dục bằng những lời lẽ nghiêm khắc nhất, nhưng cũng có thể bị chính nó hấp dẫn đến mức không thể rời mắt.

Ngẫm mà xem, một vụ tham nhũng, một hành vi lừa đảo hay một câu chuyện bất công đôi khi không khiến người ta dành nhiều thời gian bàn luận bằng một đoạn video bắt quả tang ngoại tình. Bởi vì câu chuyện thứ hai chạm đến một vùng tâm lý rất đặc biệt của con người: Tình Dục.

Tình dục không chỉ là một hành vi sinh học. Nó còn gắn với những ham muốn, nỗi sợ, sự ghen tuông, mặc cảm, trí tưởng tượng, lòng tự trọng và cả những điều mà con người không muốn thừa nhận về chính mình. Trong nhiều nền văn hóa, đặc biệt ở những xã hội mà tình dục vẫn được bao phủ bởi sự xấu hổ như và những điều cấm kỵ như ở Việt Nam, con người lớn lên với một mâu thuẫn sâu sắc. Chúng ta được dạy rằng tình dục là chuyện tế nhị, không nên nói đến, không nên tò mò, càng không nên thể hiện sự quan tâm quá mức. Nhưng bản năng tò mò về tình dục không vì thế mà biến mất. Nó vẫn tồn tại, âm thầm và mạnh mẽ.

Và khi một câu chuyện tình dục của người khác bất ngờ bị phơi bày trước công chúng, người ta có một cơ hội đặc biệt: Được thỏa mãn trí tò mò của mình mà không phải thừa nhận rằng mình đang tò mò.

Họ chỉ cần khoác lên sự tò mò ấy một chiếc áo mang tên đạo đức.

"Tôi xem để biết con người bây giờ suy đồi đến mức nào."

"Tôi chia sẻ để cảnh tỉnh mọi người."

"Tôi bình luận vì không thể chấp nhận chuyện ngoại tình."

Những lý do ấy có thể hoàn toàn chân thành ở một số người. Nhưng cũng có những người xem đi xem lại đoạn video, tìm kiếm thêm hình ảnh, truy lùng danh tính, đọc từng bình luận, rồi tham gia chế giễu bằng những lời lẽ tầm thường, tục tĩu nhất. 

Nếu thực sự chỉ quan tâm đến đạo đức, tại sao họ cần biết người phụ nữ ấy trông như thế nào, mặc gì, ở đâu, làm nghề gì, hay những chi tiết riêng tư không liên quan đến việc đánh giá hành vi phản bội?

Đến một lúc nào đó, việc bảo vệ đạo đức đã nhường chỗ cho nhu cầu được nhìn ngắm sự nhục nhã của người khác. Trong tâm lý học có một hiện tượng gọi là “cảm giác khoái trá trước bất hạnh hoặc sự sa sút của người khác.” Khi một người bị phát hiện làm điều sai trái, một số người có thể cảm thấy thỏa mãn vì chứng kiến người ấy bị trừng phạt. Cảm giác ấy càng dễ được hợp lý hóa khi nạn nhân của sự chế giễu bị gắn cho một nhãn đạo đức xấu.

Một khi đã bị gọi là "kẻ ngoại tình", "người đàn bà lăng loàn" hay những danh xưng miệt thị khác, người ấy trong mắt một bộ phận đám đông không còn là một con người đầy đủ nữa. Họ không còn nhìn thấy một người phụ nữ có gia đình, có công việc, có những mối quan hệ xã hội, có cảm xúc, có khả năng đau đớn và tổn thương. Họ chỉ nhìn thấy một đối tượng đáng bị trừng phạt. Và khi một con người bị thu nhỏ thành một lỗi lầm, người ta rất dễ cho phép mình đối xử tàn nhẫn với họ.

Điều đáng sợ là sự tàn nhẫn ấy lại mang đến cảm giác mình đang đứng về phía chính nghĩa. Người ta có thể sử dụng những lời lẽ thô tục nhất để bảo vệ sự trong sạch. Có thể xâm phạm đời tư của một người để nhân danh những giá trị gia đình. Có thể làm nhục một người phụ nữ trước hàng triệu người trong khi vẫn tin rằng mình đang góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn. Đó chính là nghịch lý của sự phẫn nộ đạo đức.

Khi tin rằng mình đang trừng phạt cái xấu, con người đôi khi không còn nhận ra cái xấu trong chính cách mình trừng phạt.

Nhưng câu chuyện còn một tầng sâu khác. Tại sao những vụ việc liên quan đến tình dục lại dễ kích hoạt sự hung hăng đến vậy?

Bởi tình dục là một trong những lĩnh vực gắn chặt nhất với những xung đột nội tâm của con người. Tôi tin rằng có những người từng bị phản bội nên khi chứng kiến câu chuyện ngoại tình trên xe VF3, nỗi đau cũ lập tức sống dậy. Họ không chỉ giận người phụ nữ, người đàn ông trong video. Họ còn đang giận một người nào đó trong quá khứ của mình. 

Tôi tin rằng có những người mang trong lòng những ham muốn mà chính họ không dám thừa nhận. Khi nhìn thấy người khác vượt qua một ranh giới cấm kỵ, họ có thể vừa tò mò, vừa khó chịu, vừa ghen tị, vừa muốn lên án. Và chắc chắn, có những người lớn lên trong môi trường mà tình dục luôn gắn với tội lỗi và sự xấu hổ. Bởi vậy, câu chuyện tình dục ngoài khuôn phép đó dễ khơi dậy trong họ sự ghê sợ và phẫn nộ.

Những động cơ ấy khác nhau, không phải ai cũng có và không thể suy đoán chỉ từ một bình luận. Nhưng chúng giúp chúng ta hiểu rằng phản ứng của đám đông không đơn thuần là một cuộc bỏ phiếu về đạo đức. Nó còn có thể là nơi con người trút bỏ những cảm xúc, những ẩn ức và những nhu cầu chưa được nhận diện của chính mình. Trong một đám đông như vậy, trách nhiệm cá nhân dường như bị pha loãng. Người ta có thể nói những điều mà nếu đứng trước mặt người phụ nữ ấy, có lẽ họ sẽ không đủ can đảm để nói.

Tôi đặc biệt muốn nói đến một điều nữa. Tại sao trong rất nhiều câu chuyện ngoại tình, người phụ nữ thường trở thành tâm điểm của sự nhục mạ liên quan đến tình dục?

Bởi vì trong những định kiến giới vẫn tồn tại ở xã hội Việt Nam, tình dục của phụ nữ không chỉ được xem là chuyện cá nhân mà còn bị gắn với phẩm hạnh, danh dự và giá trị của cả một con người. Một người đàn ông ngoại tình có thể bị gọi là trăng hoa, háo sắc, không chung thủy. Nhưng một người phụ nữ ngoại tình rất dễ bị tấn công bằng những từ ngữ nhằm hạ thấp toàn bộ nhân phẩm và giá trị của cô ấy. Đây không phải quy luật tuyệt đối, nhưng là một khuôn mẫu đáng để xã hội nhìn lại. Dường như chúng ta vẫn chưa hoàn toàn thoát khỏi quan niệm rằng cơ thể và đời sống tình dục của người phụ nữ là thứ mà cộng đồng có quyền giám sát, đánh giá và trừng phạt.

Một xã hội văn minh có quyền xây dựng những chuẩn mực đạo đức về sự chung thủy, lòng trung thực và trách nhiệm trong quan hệ tình cảm. Nhưng một xã hội văn minh cũng phải biết phân biệt giữa phê phán hành vi và hủy hoại con người. Một người có thể sai trong tình yêu. Họ có thể phải đối diện với sự đổ vỡ, mất lòng tin, chia tay hoặc những hệ quả khác từ lựa chọn của mình. Nhưng không ai vì một lỗi lầm trong đời sống tình dục mà mặc nhiên mất đi quyền được tôn trọng nhân phẩm và bảo vệ đời tư.

Điều khiến tôi buồn nhất không phải là xã hội đang lên án ngoại tình. Sự phản bội vốn có thể gây ra những tổn thương rất lớn và xứng đáng được bàn luận nghiêm túc. Điều khiến tôi buồn là có những người đang tận hưởng sự đau khổ và nhục nhã của người khác, nhưng lại gọi cảm giác ấy là sự phẫn nộ trước cái xấu. Họ có thể không nhận ra rằng trong lúc lên án một hành vi thiếu đạo đức, thì chính họ cũng đang tham gia vào một hành vi độc ác.

Và có lẽ, chúng ta cần đặt ra một câu hỏi khó chịu hơn nhiều so với câu hỏi người phụ nữ ấy đã làm gì. Tại sao sự riêng tư về tình dục của một người xa lạ lại có sức hấp dẫn lớn đến mức chúng ta sẵn sàng dành hàng giờ để theo dõi, phán xét và chế giễu họ?

Có phải chúng ta đang thực sự bảo vệ những giá trị tốt đẹp? Hay đôi khi, chúng ta đang sử dụng đạo đức như một lý do chính đáng để thỏa mãn trí tò mò, giải tỏa sự giận dữ và tìm kiếm niềm vui trên nỗi bất hạnh của người khác?

Tôi không cho rằng mọi sự phẫn nộ đều giả tạo, cũng không nghĩ mọi người lên án đều có những ham muốn bị dồn nén. Nhưng nếu không dám nhìn vào phần tối ấy của tâm lý đám đông, chúng ta sẽ tiếp tục nhầm lẫn giữa công lý và sự trả thù, giữa đạo đức và nhu cầu trừng phạt.

Sau cùng, trình độ văn minh của một xã hội không chỉ thể hiện ở những chuẩn mực mà xã hội ấy đặt ra. Nó còn thể hiện ở cách con người đối xử với những người đã vi phạm chuẩn mực đó. Bởi một xã hội thực sự văn minh không phải là nơi không có ai mắc lỗi, mà là nơi con người không biến lỗi lầm của người khác thành một bữa tiệc của sự tàn nhẫn.

Và có lẽ, điều chúng ta cần giáo dục không chỉ là cách con người ứng xử với tình dục của chính mình, mà còn là cách họ tôn trọng đời sống tình dục, quyền riêng tư và nhân phẩm của người khác.

Đinh Thái Sơn

Người dạy Tình dục học